تابلو نسخه محدود مفهومی پذیرش و سازش Acceptance & Reconciliation تابلو پنجاه و ششم Aftermath از مجموعه آینه خانه خلقی از احمد قلیزاده ( رسام ) گالری چارگوش

اپیزود پنجاه و ششم: پذیرش و سازش (Acceptance & Reconciliation) صلح شکفته از جنگ

در این اثر، نخستین چیزی که خود را بر جانِ بیننده تحمیل می‌کند، دو ساحتِ کاملاً متمایز اما عمیقاً مرتبط است: دربالا، پهنه‌ای از آسمانِ بیکران، کوه‌های سرد و افقِ روشن؛ و در پایین، ژرفایی تاریک، سیال و رازآلود که گویی قلمروِناخودآگاه، زخم، تنهایی و فرو رفتن در خود است. در مرزِ این دو جهان، پیکری قدسی و زنانه نشسته است؛ آرام،خاموش، پوشیده در ردایی از آبی و شب و ستاره. در ساحتِ زیرین، انسانی دیگر را می‌بینیم: پیکری فیروزه‌ای، تنها،نشسته در مراقبه یا تسلیم، که در دلِ خود شکافی نورانی و مرکزیتی بیدار حمل می‌کند. میان این دو، جویباری از نورِ زرین جاری‌ست؛ رشته‌ای قدسی که با دانه‌های فیروزه‌ای، نشانه‌های معنا و کلماتِ آویخته در مسیرش، نقشِ پیوندمیان زمین و آسمان، رنج و آرامش، انسان و حقیقت را بازی می‌کند. همین ساختارِ تصویری، جانِ اصلیِ مفهوم«پذیرش و سازش» را آشکار می‌سازد: پذیرش، پلی‌ست میان آن‌چه هستیم و آن‌چه می‌توانیم در صلح با آن شویم.

این تابلو از همان ابتدا درباره‌ی جنگِ انسان با واقعیت سخن می‌گوید. انسانِ نشسته در پایین، در جهانِ تاریک ومواجِ درون، نمادِ همان «منِ» زخم‌خورده، سرگشته و گاه فرسوده‌ای‌ست که سال‌ها با دردهایش، کمبودهایش،تفاوت‌هایش و ناتمامی‌های جهان جنگیده است. او در اعماق نشسته، نه در سطح؛ یعنی هنوز در دلِ رنج، در ژرفنایبحران و در متنِ تاریکیِ روان حضور دارد. اما نکته‌ی اساسی اینجاست که او فرو نپاشیده است؛ نشسته است. ایننشستن، خود نشانه‌ی مهمی از پذیرش است. او دیگر در حالِ تقلا، فرار، انکار یا ویرانگری نیست؛ بلکه در موقعیتی ازمکث، مواجهه و حضور قرار گرفته است. شکافِ نورانی درونِ سینه‌اش نیز نشان می‌دهد که درست در عمقِ همینزخم، در دلِ همین گشودگیِ دردناک، امکانِ آشتی نهفته است. پذیرش در این اثر، از انکارِ تاریکی آغاز نمی‌شود؛ بلکهاز نشستن در کنار آن آغاز می‌شود.

پیکرِ زنانه و آسمانیِ بالا، می‌تواند تمثیلِ خویشتنِ برتر، آگاهیِ بالغ، بُعدِ قدسیِ روان یا چهره‌ی حکیمِ درون باشد؛بخشی از وجود که به جای قضاوت، فقط می‌بیند، به جای تحمیل، فقط جاری می‌شود و به جای زور، از راهِ مهر وهدایت وارد می‌شود. او در مرزِ جهانِ روشن و تاریک نشسته است؛ نه کاملاً در آسمان محو شده و نه در سیاهیِزیرین فرو افتاده. این جایگاهِ میانه، خود معنای سازش است: سازش نه به معنای تسلیمِ کورکورانه، بلکه به معنایایستادن در مرز و تواناییِ نگاه کردن هم‌زمان به نور و تاریکی. نورِ زرینی که از درونِ او به سوی انسانِ پایین سرازیرشده، یادآور این حقیقت است که شفا همیشه از راهِ جنگ حاصل نمی‌شود؛ گاه از راهِ رسیدنِ نرمی، فهم و مهربانی به سوی بخش‌های زخمیِ وجود حاصل می‌گردد. این جریانِ زرین، همان لحظه‌ی آشتیِ روان با خویش است؛ لحظه‌ایکه فرد دست از اصلاحِ خشونت‌بارِ خود برمی‌دارد و به جای آن، شروع به در آغوش کشیدنِ خودِ واقعی‌اش می‌کند.

از منظر روان‌شناختی، این تابلو تصویری شگفت از آموزه‌های رویکرد پذیرش و تعهد (ACT) و نیز ساحت‌هایعمیق‌تر روان‌درمانیِ تحلیلی است. رنجِ انسان، بسیاری اوقات نه از خودِ درد، بلکه از مقاومت در برابر درد زادهمی‌شود. ما از غم، خشم، نقص، اضطراب، شکست و تفاوت می‌گریزیم؛ می‌خواهیم خودمان را، دیگری را، رابطه را وجهان را به شکلِ مطلوبِ ذهنیِ خویش درآوریم. همین مقاومت است که روان را در انقباضِ مزمن نگه می‌دارد. دراین اثر اما، هیچ‌چیز در حالِ تحمیل شدن نیست. انسانِ پایین، در سکون نشسته؛ انسانِ بالا، با فرمان و اجبار پاییننیامده، بلکه نورِ خود را فرستاده است. این یعنی پذیرش، برعکسِ تصور رایج، ضعف نیست؛ بلکه بالاترین شکلِ تنظیمِ سیستم عصبی و بلوغِ درونی است. وقتی انسان می‌پذیرد که تاریکی بخشی از جغرافیای اوست، دیگر انرژیِروانی‌اش صرفِ جنگیدن با شب نمی‌شود؛ آن‌گاه همان انرژی می‌تواند تبدیل به آگاهی، شفقت و آرامش گردد.

در ساحتِ عرفانی، این تابلو آشکارا با ایده‌ی مدارا، مروت و آشتی با تقدیرِ هستی پیوند می‌خورد. افقِ کوهستانیِ بالا،آسمانِ بیکران و حضورِ چهره‌ی قدسی، همگی یادآور آن نگاهِ عارفانه‌اند که جهان را نه میدانِ تصرف، بلکه میدانِشهود می‌داند. سالک، هنگامی به آرامش می‌رسد که دست از دشمنی با هستی بردارد. پذیرش در این‌جا به معنای تندادنِ ذلیلانه به هرچه پیش آید نیست؛ بلکه به معنای آن است که فرد بفهمد همه‌چیز قرار نیست مطابق میلِ اوشکل بگیرد و حقیقتِ جهان، همواره چیزی پیچیده‌تر از آرزوهای ایگوست. جریانِ زرینِ میانی در این تابلو را می‌توانهمان رشته‌ی مروت و مدارا دانست؛ رشته‌ای که از ساحتِ حکمت به درونِ انسان سرازیر می‌شود و به او می‌آموزد باخود، با دیگری، با زخم، با کاستی و حتی با ناتمامیِ جهان، به آشتی برسد. این همان جان‌مایه‌ی حکمتِ حافظ استکه می‌گوید آرامشِ دو جهان در مروت با دوستان و مدارا با دشمنان نهفته است؛ و در سطحی عمیق‌تر، یکی ازمهم‌ترین دشمنانِ انسان، همان مقاومتِ کورِ درونِ خودش در برابرِ واقعیت است.

در سطحِ زیسته و روزمره نیز این اثر حقیقتی بسیار ملموس را نشان می‌دهد. بسیاری از ما در روابط، خانواده، کار وحتی در نسبت با بدن و گذشته‌ی خود، مدام در حالِ ستیزیم. می‌خواهیم دیگری کمتر خطا کند، دنیا کمتر بی‌رحمباشد، خودمان کمتر آسیب‌پذیر باشیم و زندگی کمتر غیرقابل‌پیش‌بینی رفتار کند. اما هرچه بیشتر می‌جنگیم، بیشترفرسوده می‌شویم. این تابلو لحظه‌ای را مجسم می‌کند که انسان، پس از تمامِ این تقلاهای بی‌ثمر، بالاخره می‌نشیند. می‌نشیند، نفس می‌کشد، سر به درون می‌برد و می‌گذارد نوری از جایی عمیق‌تر از اراده و کنترل، به سوی او جاریشود. درست در همین لحظه است که سازش رخ می‌دهد: نه سازش با تحقیر، بلکه سازش با حقیقت. یعنی پذیرفتنِاین‌که «همه‌چیز قرار نیست بی‌نقص باشد، اما می‌شود با همین واقعیت نیز در صلح زیست.» این همانلحظه‌ای‌ست که خانه‌ی درون از میدانِ نبرد به محلِ اقامت تبدیل می‌شود.

از نظر بصری، تضادِ میان تیرگیِ عمیقِ پایین و شفافیتِ آسمانیِ بالا، معنای دیگری نیز دارد: پذیرش، عبورِ ناگهانی ازتاریکی به روشنایی نیست، بلکه ایجادِ مسیر میان این دو است. تابلو نمی‌گوید تاریکی حذف می‌شود؛ تاریکی همچنانهست، عمیق، پرموج و رازناک. اما اکنون راهی از نور از میان آن گذشته است. این یعنی صلحِ واقعی، محصولِ پاککردنِ درد نیست؛ محصولِ معنا دادن به درد است. دانه‌های فیروزه‌ایِ پراکنده در مسیرِ نور نیز می‌توانند نمادِتجربه‌ها، رنج‌ها، اشک‌ها یا قطعاتِ شکسته‌ی وجود باشند که حالا در مسیرِ آگاهی، نه مانع، بلکه بخشی از راهشده‌اند. حتی خودِ فیروزه، با آن بارِ نمادینِ ایرانی‌اش، یادآور حفاظت، آسمان، خیر و آرامش است؛ گویی آن‌چه روزیزخم یا سنگینی بود، حالا در پرتوِ پذیرش، بدل به نشانه‌های راه و عناصرِ شفابخش شده است.

در نهایت، این تابلو بیانیه‌ای بصری درباره‌ی یکی از بالغ‌ترین منزلگاه‌های روان انسان است: آرامش، زمانی می‌رسد که جنگ با واقعیت پایان یابد. نه وقتی جهان کامل شود، نه وقتی دیگران دقیقاً مطابق میلِ ما رفتار کنند، نه وقتی رنجبه‌کلی محو شود؛ بلکه وقتی ما توانِ دیدن، پذیرفتن و در آغوش گرفتنِ آن‌چه هست را پیدا کنیم. انسانِ پایینِ تابلو،اگرچه هنوز در عمق نشسته، اما دیگر تنها نیست؛ زیرا رشته‌ی زرینِ آگاهی به او رسیده است. و چهره‌ی بالایی، اگرچهدر افقِ دور و قدسی جای دارد، اما از او جدا نیست؛ زیرا حقیقتِ آشتی این است که آسمان و زمین، عقل و دل، زخمو شفا، انسان و معنا، در نهایت از هم گسسته نیستند. «پذیرش و سازش» در این اثر، نه یک توصیه‌ی اخلاقی ساده،بلکه مکاشفه‌ای وجودی است: این‌که انسان برای آزاد شدن، لازم نیست جهان را شکست دهد؛ کافی‌ست سرانجام، باحقیقتِ آن دست بدهد.