نقاشی سوررئالیستی معاصر نقش و رنگ (Color & Form)؛ اثر چهل و هشتم لمس حقیقت از مجموعه آینه خانه گالری چارگوش اثر  احمد قلیزاده ( رسام )

در جهانی که هر لحظه با هزاران تصویر، نشانه و محرکِ بصری ما را احاطه کرده است، گاهی فراموش می‌کنیم که رنگ‌ها و فرم‌ها تنها ابزارهایی برای زیباسازیِ جهان نیستند؛ بلکه یکی از نخستین زبان‌هایی هستند که هستی برای سخن گفتن با انسان برگزیده است. پیش از آنکه بشر بتواند احساسات خود را در قالب واژه‌ها بیان کند، با رنگ‌هاگریسته، با خطوط معنا ساخته و با نقش‌ها داستانِ بودنِ خویش را روایت کرده است.

این اثر، سفری است به جایی که مرز میان ماده و معنا از میان می‌رود؛ جایی که رنگ دیگر فقط رنگ نیست و شکلدیگر فقط شکل نیست. در این جهانِ سوررئال، پیرِ نشسته در مرکز تصویر، همچون نگهبانِ یک رازِ کهن ظاهرمی‌شود؛ انسانی که در برابر صفحه‌ی کیهانیِ روبه‌رویش، نه صرفاً در حال مشاهده‌ی جهان، بلکه در حال خواندنِزبان پنهانِ آن است.

صفحه‌ی مدور مقابل او، همچون نقشه‌ای از هستی است؛ ترکیبی از کاشی‌های فیروزه‌ای، لاجوردی و رنگ‌های عمیقکه همزمان یادآورِ معماری ایرانی، آسمانِ کیهانی و ساختارِ درونیِ روان انسان است. این دایره، نمادِ چرخه‌ی آفرینشاست؛ جایی که هر رنگ، هر خط و هر حرکت، بخشی از یک نظمِ بزرگ‌تر را تشکیل می‌دهد.

پیرمردِ اثر، با لباس‌هایی پوشیده از نقش و رنگ، خود تبدیل به بخشی از همین جهان شده است. او جدا از نقاشینیست؛ بلکه ادامه‌ی همان نقشی است که در حال مشاهده‌ی آن است. جامه‌ی او مانند صفحه‌ای از یک کتابِ مصورِباستانی است که تاریخِ هنر، نگارگری، تذهیب و زیبایی‌شناسیِ شرقی را در خود جمع کرده است. گویی انسانی کهسال‌ها به دنبال معنای جهان گشته، سرانجام خودش به یکی از نقش‌های این جهان تبدیل شده است.

کلاه فیروزه‌ای و موزاییکی او، نشانه‌ی ذهنی است که از سطح عبور کرده و به لایه‌های پنهانِ وجود رسیده است. فیروزه در اینجا تنها یک سنگ زیبا نیست؛ نمادِ آسمان، پاکی و پیوندِ زمین با معناست. لاجوردِ حاضر در اثر، عمقِشب، سکوتِ درون و رازهای ناشناخته‌ی هستی را تداعی می‌کند. این رنگ‌ها در کنار طلایی‌ها، تصویری از تعادل میانخاک و نور می‌سازند؛ میان ماده‌ای که لمس می‌شود و معنایی که دیده نمی‌شود.

سیاراتی که در اطراف این حکیمِ رنگ قرار گرفته‌اند، نشان می‌دهند که جهان در این اثر مجموعه‌ای از عناصر جدا ازهم نیست؛ بلکه یک ترکیبِ زنده و هماهنگ است. هر سیاره، مانند یک نت در یک قطعه‌ی موسیقیِ عظیم، جایگاهِمخصوص خود را دارد. هیچ رنگی برای حذف شدن نیامده و هیچ فرمی بی‌دلیل وجود ندارد. همان‌گونه که درطبیعت، تفاوت‌ها باعث زیبایی می‌شوند، در این اثر نیز کثرتِ رنگ‌ها راهی برای رسیدن به وحدت است.

از نگاه روان‌شناختی، نقش و رنگ یکی از مستقیم‌ترین مسیرهای ارتباط با ناخودآگاه انسان است. ذهن منطقیمی‌تواند بسیاری از احساسات را پنهان کند، اما واکنش انسان به رنگ‌ها و فرم‌ها اغلب پیش از تحلیلِ آگاهانه اتفاقمی‌افتد. یک رنگ می‌تواند خاطره‌ای را زنده کند، یک ترکیب می‌تواند حس امنیت ایجاد کند و یک فرمِ هماهنگمی‌تواند ذهنِ پراکنده را به سکون دعوت کند.

در این اثر، ترکیبِ رنگ‌های فیروزه‌ای، لاجوردی، طلایی و ارغوانی، فضایی ساخته که بین خواب و بیداری، زمین وآسمان، واقعیت و خیال حرکت می‌کند. این همان نقطه‌ای است که هنر از یک تصویر ساده فراتر می‌رود و تبدیل بهتجربه‌ای روانی می‌شود؛ تجربه‌ای که مخاطب را وادار می‌کند نه فقط با چشم، بلکه با تمام وجود نگاه کند.

در نگاه عرفانی ایرانی نیز رنگ‌ها همیشه فراتر از ظاهر خود معنا داشته‌اند. در حکمت عارفان، جهان مجموعه‌ای ازجلوه‌های بی‌شمارِ یک حقیقت واحد است. همان‌طور که نور سفید وقتی از منشور عبور می‌کند به رنگ‌های مختلفتقسیم می‌شود، حقیقت واحد نیز در جهانِ محسوس به شکل‌های گوناگون آشکار می‌شود.

پیرِ این اثر، مانند سالکی است که در میانِ این همه رنگ و فرم، به سرچشمه‌ی مشترکِ آن‌ها پی برده است. اونمی‌خواهد جهان را از رنگ‌هایش خالی کند تا به حقیقت برسد؛ بلکه می‌فهمد حقیقت، خود را از طریق همینرنگ‌ها آشکار کرده است.

پرندگانِ اسطوره‌ایِ حاضر در فضای اثر، یادآورِ روحِ آزاد و حرکتِ انسان به سوی مرزهای بالاترِ ادراک هستند. آن‌هامیان زمین و آسمان معلق‌اند؛ همان‌گونه که هنر نیز میان ماده و معنا ایستاده است. نه کاملاً جسم است و نه کاملاًخیال؛ بلکه پلی است میان این دو جهان.

در مسیرِ آینه‌خانه، «نقش و رنگ» مرحله‌ای است که انسان پس از عبور از رنج‌ها، جست‌وجوها و دگرگونی‌هایدرونی، دوباره تواناییِ دیدنِ زیبایی را به دست می‌آورد. او دیگر فقط دنبال پاسخ نیست؛ بلکه یاد گرفته است که خودِمشاهده کردن، خودِ حیرت کردن و خودِ لمسِ زیبایی، بخشی از شناخت است.

در جهان هنریِ احمد قلی‌زاده و روایت تصویریِ گالری چارگوش، این اثر یادآور می‌شود که هنر صرفاً ساختنِ تصویرنیست؛ هنر، آشکار کردنِ چیزی است که همیشه وجود داشته اما چشمِ انسان توانایی دیدنش را از دست داده است.

رنگ‌ها در این جهان خاموش نیستند؛ آن‌ها سخن می‌گویند.
فرم‌ها بی‌جان نیستند؛ آن‌ها خاطره‌ی آفرینش را در خود نگه داشته‌اند.
و هنرمند، کسی است که دوباره به انسان یادآوری می‌کند چگونه جهان را ببیند.

زیرا پیش از آنکه انسان جهان را توضیح دهد، آن را با رنگ‌ها احساس کرد؛
پیش از آنکه معنا را تعریف کند، آن را در نقش‌ها دید؛
و پیش از آنکه حقیقت را بنویسد، آن را در زیبایی لمس کرد.