نقاشی مفهومی سوررئالیسم ایرانی گداختن (Melting) اثر تک نسخه ای بیستم از مجموعه آینه خانه خلقی از احمد قلیزاده ( رسام ) گالری چارگوش

در این تابلوی تک‌نسخه و شاهکار از گالری چارگوش تحت عنوانِ اپیزود بیستم: گداختن (Melting)، مفهومِفروپاشیِ دفاع‌های آهنینِ ایگو و ضرورتِ ذوب شدن در کوره‌ی تحولِ بنیادینِ روانی به شگفت‌انگیزترین و عمیق‌ترینشکلِ ممکن در قالبِ ترکیبی سوررئال تصویر شده است؛ در کانونِ اثر، کالبدی عظیم از انسانی دیده می‌شود که بهدو نیمه‌ی متضاد تقسیم شده است؛ نیمه‌ی چپ با پوششی از کاشی‌کاری‌های پیچیده‌ی فیروزه‌ای و لاجوردی، مظهرِصلابت و نقاب‌های ساختگیِ منِ دفاعی است، در حالی که نیمه‌ی راست و شانه‌ی راستِ کالبد در اثرِ حرارتِ درونی یابیرونی در حالِ ذوب شدن و جاری شدن به صورتِ مایعی زرین و فیروزه‌ای بر روی توده‌های سنگِ گران‌بها درپیش‌زمینه است. از درونِ شکافِ میانِ این دو نیمه و از حفره‌ی قفسه‌ی سینه، فضای بیکرانِ کهکشانی با سحابی‌هایچرخان و پر از ستاره‌های درخشان همراه با پرندگانِ سیمرغ‌گونه در حالِ پرواز و انفجاری از سنگ‌های فیروزه ولاجورد زبانه می‌کشد. در عمقِ این فضای کیهانیِ درونِ سینه، سالکی در حالِ سماع بر روی مدارهای دورانی ومارپیچی در حالِ چرخش است که گویی به گوهرِ درخشنده و آبیِ وجود (Self) رسیده است. این اثرِ کلکسیونی وبی‌بدیل، حاصلِ ساعت‌ها تمرکز و پرداختِ فول کارِ دست با فناوریِ پیشرفته‌ی چاپِ جیکلی روی بومِ متالایزِ ایتالیاییاست که بازتابِ نوریِ خیره‌کننده‌ی آن، عمقِ کهکشان و درخشندگیِ کاشی‌ها و گدازه‌ها را زنده جلوه می‌دهد تا پایانِمقاومتِ فرساینده و آغازِ راستینِ حیاتِ منعطف و آگاهِ روان در معماریِ داخلیِ خانه تجسم یابد.

پرده اول: فروپاشیِ دفاع‌های آهنین؛ ضرورتِ ذوب شدن در کوره‌ی تحول

انسانِ معاصر برای محافظت از خود در برابرِ صدماتِ جهانِ بیرون، دورِ شخصیتِ خویش دژهای نفوذناپذیر، زره‌های فولادین و دیوارهای سیمانی کشیده است. او می‌آموزد که سخت باشد، خم به ابرو نیاورد و در برابرِ ملایمات و ناملایماتِ روزگار سنگ بماند. اما این خشکی و صلابتِ افراطی، در حقیقت زندانی است که او را از هرگونه رشد و تکاملِ واقعی بازمی‌دارد. روان تا زمانی که در قالبِ سفت و سختِ «منِ دفاعی» منجمد مانده است، نمی‌تواند تغییر کند. «گداختن» دقیقاً نقطه‌ی عطفِ این فروپاشیِ مبارک است؛ لحظه‌ای که گرما و شدتِ رنج یا عشق، ساختارهای سختِ شخصیت را ذوب می‌کند تا کالبدِ کهنه از میان برود و تحولِ بنیادینِ روانی آغاز شود.

این ذوب شدن، مرگی آگاهانه برای قالب‌های فرسوده است. انسان می‌آموزد که تا منِ خشک و انعطاف‌ناپذیرش در کوره‌ی تجربه‌های عمیق نگدازد، بذرِ تحول جوانه نخواهد زد. گداختن، تن دادن به نرم شدن در برابرِ حقیقت است؛ فرآیندی که در آن انقباضِ مزمنِ درون از بین می‌رود و روان بسترِ مناسبی برای پذیرشِ فرمِ تازه و اصیلِ خود پیدا می‌کند.

پرده دوم: کالبدشکافیِ روان‌شناختیِ فروپاشیِ دفاع‌ها و ضرورتِ تحول

در علمِ روان‌شناسیِ تحلیلی و اعماق، شکستنِ مکانیزم‌های دفاعیِ ایگو پیش‌شرطِ لازم برای هرگونه روان‌درمانیِ عمیق و رشدِ شخصیتی است. ایگو به شدت به ساختارهای خود متصل است و از هرگونه تغییر یا فروپاشیِ مرزهایش وحشت دارد؛ چرا که آن را به معنای نابودیِ خویش تلقی می‌کند. اما روان‌شناسان بالینی تأکید می‌کنند که تا زمانی که این مقاومت‌های سفت و سخت نگدازند، فرد در چرخه‌ی تکرارِ الگوهای مخربِ گذشته اسیر می‌ماند.

گداختنِ روان، فرآیندِ بازسازیِ ساختاری از طریقِ رها کردنِ کنترلِ بیش از حد است. وقتی حرارتِ هیجاناتِ اصیل، بحران‌ها یا عشق، این دفاع‌ها را ذوب می‌کند، سیستمِ عصبی و شناختی از انجماد خارج می‌شود. این ذوب شدن، فرد را قادر می‌سازد تا از نو شکل بگیرد؛ انعطاف‌پذیریِ روان افزایش می‌یابد و ظرفیتِ پذیرشِ رنج، شادی و معنای عمیق‌تر در وجودِ انسان وسعت پیدا می‌کند.

پرده سوم: نوای عارفانه؛ گداختن در کوره عشق و بازگشت به اصلِ خویش

در گستره‌ی عرفانِ اصیلِ ایرانی، گداختن و ذوب شدن در کوره‌ی آتشِ عشق، تنها راهِ رسیدن به خلوصِ وجود و رهایی از تعلقاتِ مادی است. سالک تا زمانی که منِ خودخواه و قالبِ خشکِ تن را حفظ کرده است، نمی‌تواند به مقامِ وصل برسد؛ او باید در این آتش بسوزد و آب شود تا ناخالصی‌هایش جدا گردد. این سیرِ صعودی و تحول‌آفرین، در کلامِ عارفانه چنین طنین‌انداز شده است: «آب شو، آتش شو، ای جان، تا که برگردی به اصل».

در این منظرِ عرفانی، گداختن به معنای نیستیِ اختیاریِ منِ پنداری در برابرِ هستیِ مطلق است. مولانا و سایر بزرگان عرفان یادآور می‌شوند که فلزِ وجودِ انسان تا در کوره نگدازد و کوبیده نشود، سکه‌ی مقبولی در بارگاهِ حقیقت نخواهد شد. گداختن، مرزِ عبور از کثرتِ توهم‌آلودِ تن به وحدتِ نابِ جان است؛ آتشی که می‌سوزاند تا پاک کند و بازگرداند.

پرده چهارم: مثال‌های ناگهانی از دلِ زندگی؛ ذوب شدنِ صلابتِ کاذب در برابرِ طوفانِ حقیقت

بیایید این حقیقت را در تاروپودِ زندگیِ ملموسِ انسان‌ها تماشا کنیم. انسانی را تصور کنید که سال‌ها با غرورِ آهنین، سرسختیِ عاطفی و لجاجتِ برخاسته از ایگو زیسته است؛ او هیچ‌گاه اجازه نداده کسی شکستگی‌اش را ببیند، همواره نقشِ کوه را بازی کرده و در برابرِ بحران‌ها سنگ مانده است. اما روزی، طوفانی سهمگین از راه می‌رسد؛ داغی بزرگ، شکستی عمیق، یا عشقی توفانی تمامِ حصارهای او را در بر می‌گیرد. در آن نقطه‌ی بحرانی، دیگر زرهِ فولادین جواب نمی‌دهد؛ دیوارها فرومی‌ریزند، او زانو می‌زند، هق‌هق گریه می‌کند و تمامِ آن صلابتِ کاذب در شعله‌های رنج و عشق ذوب می‌شود.

این دقیقاً لحظه‌ی گداختن در زندگی روزمره است؛ نقطه‌ای که فرد برای نخستین بار دست از مقاومت برمی‌دارد و تسلیمِ جریانِ تحول می‌شود. در پایانِ این ذوب شدن، دیگر آن انسانِ خشک و مغرور وجود ندارد؛ بلکه انسانی نرم‌تر، متواضع‌تر، عمیق‌تر و زنده‌تر از خاکسترِ آن قالبِ کهنه سر برآورده است؛ تحولی که جز از مسیرِ گداختن ممکن نبود.

پرده پنجم: نوای جاودانه و تولدِ دوباره از کوره‌ی گداختن

در انتهای این اپیزود، بار دیگر به آستانه‌ی حکمتِ روان‌شناختی و عارفانه بازمی‌گردیم تا ارزشِ این ذوب شدنِ درون را درک کنیم. گداختن، پایانِ مقاومتِ فرساینده و آغازِ راستینِ حیاتِ منعطف و آگاهِ روان است. وقتی انسان جرات می‌کند اجازه دهد تا دفاع‌های سفت و سختِ شخصیتش در آتشِ حقیقت و عشق ذوب شوند، در واقع تن به بزرگ‌ترین و اصیل‌ترین تحولِ زندگی داده است.

در این پرده‌ی پایانی، مخاطب می‌پذیرد که سختی و صلابتِ افراطی، حفاظ نیست بلکه زندان است. او می‌آموزد که برای بازگشت به اصلِ خویش، گاه باید اجازه داد تا تمامِ قالب‌های کهنه آب شوند. با این گداختنِ مقدس، ناخالصی‌ها از میان می‌روند و انسان، خالص، سبک‌بار و منسجم، در آغوشِ بیکرانِ حقیقت دوباره متولد می‌شود.