نقاشی معاصر ایرانی تک نسخه سودا (Melancholy) تابلو سیزدم از مجموعه آینه خانه  اثر  احمد قلیزاده ( رسام ) از گالری چارگوش

اپیزود سیزدهم: سودا (Melancholy/Passion)

انسان معاصر همواره در تلاش است تا تعادلی پایدار، بی دردسر و کنترل شده در زندگی اش برقرار سازد و هیچ تکانه ای آرامش ساختگی اش را بر هم نزند، غافل از اینکه این تعادل مادی در ژرف ترین لایه های روان چیزی جز یک رخوت خاموش نیست؛ در میانه این سکون فرساینده، «سودا» همچون یک آشوب مبارک از راه می رسد تا در این تابلوی تک نسخه و شاهکار از گالری چارگوش تحت عنوان اپیزود سیزدهم: «سودا (Melancholy/Passion)»، ساختار مسطح و روزمره زندگی را به هم بریزد و انسان را با عمق، وسعت و رنج اصیل وجود خویش آشنا سازد. سودا، آمیزه ای از مالیخولیا و شور سوختن است که ذهن را از امنیت دروغینش بیرون کشیده و در روان شناسی اعماق و رویکردهای تحلیلی به عنوان یک کاتالیزور ساختارشکن عمل می کند؛ جایی که ایگو از هومئوستات و تعادل امنیتی دست می کشد تا مکانیزم های کنترل گر مختل شده و فرد ناچار به رویارویی با حقایق سرکوب شده گردد. در گستره عرفان اصیل ایرانی و دیوان لسان الغیب، حافظ، این سودا ارزشمندترین سرمایه جان و کوره پالایشگاهی است که با نوای پرشور «سودای تو پختیم و به سودای تو سوختیم / تا چند زنم لاف تمنای تو با خویش»، ایگوی خودخواه را در آتش عشق می گدازد تا راه عبور از تردیدها به سوی حضور مطلق هموار شود. تجسم بصری این شوریدگی در اثر، با دو نیمه متضاد و متمایز شکل گرفته است؛ نیمه ای روشن و سپیدپوش با کاشی کاری های فیروزه ای که روی سرش باغی از گل های سرخ و رنگین کمان و پرندگان سبک بال روییده، و نیمه ای تیره و کهکشانی که در میان ستارگان، سیاره ها و نوارهای مداری متصل کننده غوطه ور است. پس زمینه این شاهکار، آسمانی ژرف و پر از کهکشان های چرخان است که در پایین به سنگ های گران بهای فیروزه و لاجورد روی بستر مرمرین پیوند می خورد. این اثر کلکسیونی و بی بدیل، حاصل ساعت ها تمرکز و پرداخت فول کار دست است که با استفاده از پیشرفته ترین فناوری چاپ جیکلی روی بوم متالایز اختصاصی اجرا شده و بازتاب نوری محیط بر روی متریال ایتالیایی آن، عمق کهکشان و درخشندگی گل ها و جواهرات را زنده و سوسوزننده جلوه می دهد تا با عبور از ترس آشوب، بناهای کهنه ذهن ویران شده و انسانی بیدارتر و عاشق تر از میان این خاکستر سر برآورد.

پرده اول: آشوب مبارک؛ سودیدگی در برابر تعادل کاذب روزمره
انسان معاصر همواره در تلاش است تا تعادلی پایدار، بی دردسر و کنترل شده در زندگی اش برقرار سازد؛ او می خواهد همه چیز بر اساس برنامه ریزی پیش برود، هیچ تکانه ای آرامش ساختگی اش را بر هم نزند و طوفانی در کار نباشد. اما این تعادل مادی، در ژرف ترین لایه های روان، چیزی جز یک رخوت خاموش نیست. در میانه این سکون فرساینده، «سودا» همچون یک آشوب مبارک از راه می رسد؛ شوریدگی ذهنی و عاطفی ژرفی که ساختار مسطح و روزمره زندگی را به هم می ریزد تا انسان برای نخستین بار، عمق، وسعت و رنج اصیل وجود خویش را لمس کند.
این سودا، آمیزه ای از یک مالیخولیا و شور سوختن است که ذهن را از امنیت دروغینش بیرون می کشد. فرد در چنگال این آشوب، دیگر نمی تواند به زندگی نگاهی سطحی داشته باشد؛ او به درون تالارهای تاریک و ناشناخته روان خویش پرتاب می شود. سودا، تعادل کاذب را می سوزاند تا فضایی برای زایش آگاهی فراهم سازد. این طوفان درونی، اگرچه آرامش مضحک روزمره را نابود می کند، اما روح را از کرختی نجات می دهد و او را با ابعاد بیکران درد و معنا آشنا می سازد.

پرده دوم: کالبدشکافی روان شناختی آشوب درونی و گذر از تعادل کاذب
در روان شناسی اعماق و رویکردهای تحلیلی، سودا (یا همان شوریدگی مالامال از شوق و اندوه) به عنوان یک کاتالیزور ساختارشککن عمل می کند. ایگو همواره در پی حفظ هومئوستات یا تعادل امنیتی سیستم روانی است و از هرگونه آشوب هیجانی می گریزد. اما روان شناسان بالینی معتقدند که رشد حقیقی انسان در دل همین ناپایداری ها و آشوب های مبارک شکل می گیرد. تا زمانی که فرد در تعادل امن و محافظه کارانه خود لنگر انداخته است، انگیزه ای برای عبور از مرزهای محدود ایگو پیدا نمی کند.
سودا، سیستم روانی را از این رخوت دفاعی خارج می کند و با ترکیب هم زمان شور و اندوه، ذهن را به لرزه درمی آورد. این آشوب درونی، مکانیزم های کنترل گر ذهن را مختل ساخته و فرد را ناچار می کند تا با حقایق سرکوب شده، تمناهای عمیق و زخم های التیام نیافته اش روبه رو شود. گذر از تعادل کاذب به واسطه سودا، بهای سنگینی دارد، اما بهار توقف ناپذیری از خودآگاهی و بلوغ روانی را به ارمغان می آورد که در هیچ شرایط امن و آرامی به دست نمی آید.

پرده سوم: نوای عارفانه؛ سودای عشق و آتش سوختن در دیوان خواجه حافظ
در گستره عرفان اصیل ایرانی، سودا نه یک اختلال یا رنج بی حاصل، بلکه ارزشمندترین سرمایه جان سالک و قیمت تمام شده حیات اصیل است. در دیوان لسان الغیب، حافظ، سودای عشق همچون کوره و پالایشگاهی است که تمام وجود انسان را در بر می گیرد؛ آشوبی که اگرچه جان می سوزاند، اما خریدار واقعی در ملکوت دارد. حافظ این شوریدگی مقدستر را با زبانی که از عمق جان برخاسته، چنین فریاد می زند: «سودای تو پختیم و به سودای تو سوختیم / تا چند زنم لاف تمنای تو با خویش».
در این منظر عرفانی، تا سودای حقیقت به جان انسان نیفتد، او همچنان درگیر لاف زدن های پوچ و تمناهای حقیر نفسانی خواهد ماند. سودا، ایگوی خودخواه را به زانو درمی آورد و او را در آتش عشق می گدازد. عارفان بر این باورند که قیمت انسان به همین سودا و دلدادگی اش است؛ دلی که از این آتش تهی باشد، مرده ای متحرک در بازار دنیاست. سودای عشق، راه عبور از تردیدها و گم شدگی ها به سوی حضور مطلق و ابدی است.

پرده چهارم: مثال های ناگهانی از دل زندگی؛ به هم ریختن نظم امن برای تولد معنا
بیایید این حقیقت را در تاروپود زندگی ملموس انسان ها تماشا کنیم. انسان موفق و منظمی را تصور کنید که سال ها در یک چارچوب کاملاً امن، پیش بینی پذیر و آرام زندگی کرده است؛ او شغلی تثبیت شده، خانه ای مرتب و برنامه ای دقیق دارد و هیچ ریسکی را نمی پذیرد. اما ناگهان، با خواندن یک شعر، شنیدن یک نوای ژرف، یا مواجهه با بحرانی عاطفی، بذر یک «سودا» در دلش کاشته می شود. نظمی که سال ها برای ساختنش زحمت کشیده بود، در نظرش پوچ و بی معنا جلوه می کند. او دچار شوریدگی ذهنی می شود؛ شب ها بیدار می ماند، گریه می کند، در خیابان ها سرگردان می شود و تمام ارزش های گذشته اش زیر سوال می روند.
این دقیقاً همان آشوب مبارک سودا در زندگی روزمره است. دوستان و اطرافیان او را ملامت می کنند که چرا این تعادل خوب را به هم ریخته است، اما او از درون در حال دگرگونی است. این سودا، او را از زندگی مکانیکی و خواب آلود قبلی بیدار کرده و به وادی جستجوی ژرفای وجود پرتاب نموده است. او اکنون بهای سنگینی پرداخته، اما در عوض، طعم زنده بودن واقعی و لمس معنا را چشیده است؛ آشوبی که قیمت جان است، اما ارزش هزار بار سوختن را دارد.

پرده پنجم: نوای جاودانه و رهایش جان در شعله های سودا
در انتهای این اپیزود، بار دیگر به آستانه حکمت روان شناختی و عارفانه بازمی گردیم تا قدر این آشوب درونی را بدانیم. سودا، پایان آرامش دروغین است، اما آغاز راستین حیات اصیل روان. وقتی انسان تن به این شوریدگی می دهد و اجازه می دهد تا آتش سودا، حصارهای امن و کاذب او را بسوزاند، در واقع از زندان روزمرگی رها شده است.
در این پرده پایانی، مخاطب می پذیرد که ترس از آشوب و تمنای آرامش مطلق، مرگ تدریجی روح است. او می آموزد که گاهی باید اجازه داد تا طوفان سودا، تمام بناهای کهنه ذهن را ویران کند تا از میان این خاکستر، انسانی بیدارتر، عمیق تر و عاشق تر سر برآورد. حافظ به زیبایی یادآور می شود که سودای از دست دادن خویش در راه عشق، عین یافتن اصالت گم شده انسان است.