تابلوی معاصر تک نسخه اشتیاق (Desire) اثر یازدهم از مجموعه آینه خانه  اثر  احمد قلیزاده ( رسام )

اپیزود یازدهم: اشتیاق (Desire)

جهانِ مدرن با تمامِ ابزارهای تسکین‌ دهنده و سرگرمی‌های بی‌پایانش، ناخواسته انسان را به سوی یک کرختی خاموش و فرساینده سوق می‌دهد؛ باتلاقی سنگین که گام‌ های انسان را در خود می‌بلعد و او را به ماشینی برای تکرار تسلسل ‌وارِ وظایف تبدیل می‌کند. در این سکونِ فرساینده، آنچه می‌تواند این حصار رخوت را بشکند و جان مرده را دوباره به رقص درآورد، نه منطق خشک بقا، بلکه «اشتیاق» است؛ نیروی محرکه‌ی حیات روانی و موتور پیشران درونی که همچون خونی تازه و جریانی از آتش زرین در رگ‌های روح جریان می‌یابد. در این تابلوی تک ‌نسخه و شاهکار از گالری چارگوش، ایده‌ی آفرینش از همین عصیان خاموش آغاز شده است تا داستان عبور از مرگ تدریجی روح و رسیدن به نقطه‌ی جوشش و بیداریِ درونی روایت گردد. ساختارِ این اثر بر مبنای یک دوگانگیِ شگفت‌ انگیز و متقارن میان ماده و معنا، تن و جان شکل گرفته است؛ در مرکز کادر، کالبدی ترکیبی و سوررئال قرار دارد که از یک سو بانقش‌و نگار اسلیمی، ابرهای آسمانی و پوسته‌ای زنده پوشیده شده و از سوی دیگر، اسکلتی از سنگ لاجورد و جمجمه‌ای مشبک را به نمایش می‌گذارد که ایگوی مادی را پشت سر گذاشته است. از درون این ستون فقرات شکافته، زبانه و جریانی از آتشِ مقدس رو به آسمان شعله کشیده و سطوری از بیت جاودانه‌ی مولانا بر آن نقش بسته است تا تجسم عینیِ این حقیقت باشد که «آتش است این بانگ نای و نیست باد / هر که این آتش ندارد نیست باد». در علم روان ‌شناسی اعصاب و انگیزشی، اشتیاق فراتر از یک تمایل زودگذر، با ترشح مداوم دوپامین و فعال‌سازی مدارهای پاداش گره خورده است که سیستمِ روانی را از حالتِ انفعال خارج کرده و به فازِ تهاجمِ خلاقانه می‌برد؛ رویکردی که در این اثر با پس ‌زمینه‌ای از کهکشانِ عظیم و چرخان، سحابی‌های پردانه و ستارگانِ دوردست به اوجِ تجسمِ کیهانی خود می‌رسد. در این بسترِ ژرف، دراویش و سالکان در حالِ سماع، پرندگانِ سبک‌بال و گنبدهای معلق در میانه‌ی زمین و آسمان در حالِ پروازند. در پایینِ تابلو، بسترِ استوارِ مرمرین با توده‌های سنگِ فیروزه، لاجوردو گل‌های سرخِ روییده در کنارِ دستِ رها شده، پایه‌های اثر را در واقعیتِ زمین محکم کرده است. این اثرِ بی‌ نظیر،حاصلِ ساعت‌ها تمرکز و پرداختِ فول کارِ دست است که با استفاده از پیشرفته‌ ترین فناوریِ چاپِ جیکلی روی بوم متالایزِ اختصاصی اجرا شده و بازتابِ نوریِ محیط بر روی متریالِ ایتالیاییِ آن، شعله‌های آتشِ درون سینه و ستارگان کهکشان را زنده و سوس وزننده جلوه می‌دهد. وقتی انسان به این آتشِ درونی اجازه می‌دهد تا وجودش را گرم کند،تمام نقاب‌ها، ترس‌ها و تردیدها در شعله‌ی آن ذوب می‌شوند و او با قامتی استوار در مسیرِ معنا قدم برمی‌دارد تا این شاهکار، پناهگاهی امن برای التیام، پویایی و تداعیِ حیاتِ اصیل در معماریِ داخلی خانه باشد.

پرده اول: جرقه‌ی حیات؛ اشتیاق به مثابه‌ی نیروی محرکه‌ی روان

جهانِ مدرن با تمامِ ابزارهای تسکین‌ دهنده و سرگرمی‌های بی‌پایانش، ناخواسته انسان را به سوی یک کرختی خاموش و فرساینده سوق می‌دهد. روزمرگی همچون باتلاقی سنگین، گام‌های انسان را در خود می‌بلعد و او را به ماشینی برای تکرار تسلسل ‌وارِ وظایف تبدیل می‌کند. در این سکونِ فرساینده، آنچه می‌تواند این حصارِ رخوت رابشکند و جانِ مرده را دوباره به رقص درآورد، نه منطقِ خشکِ بقا، بلکه «اشتیاق» است. اشتیاق، نیروی محرکه‌یحیاتِ روانی و موتورِ پیشرانِ درون است که همچون خونی تازه در رگ‌های روح جریان می‌یابد.

این نیرو، انرژیِ روانیِ پمپاژ شده‌ای است که فرد را از رخوتِ روزمره بیرون می‌کشد، چشم‌اندازِ تاریکِ افق را روشنمی‌کند و او را به سمتِ معنا و آفرینش هدایت می‌نماید. اشتیاق، نقطه‌ی مقابلِ بی‌تفاوتی و ناامیدی است؛ جرقه‌ایکه اگر در درونِ انسان روشن شود، تمامِ موانعِ بیرونی را ذوب می‌کند و به او توان می‌دهد تا از میانِ سخت‌ترینصخره‌ها، راهی به سوی شکوفایی باز کند. بدونِ اشتیاق، تنفس کردن تنها زنده بودن است، نه زندگی کردن.

پرده دوم: کالبدشکافیِ روان‌شناختیِ اشتیاق؛ موتورِ محرکِ دوپامینی و فرار از کرختیِ روزمره

در علمِ روان‌شناسیِ اعصاب و انگیزشی، اشتیاق (Desire) فراتر از یک تمایلِ ساده‌ی زودگذر، با ترشحِ مداومِ دوپامینو فعال‌سازیِ مدارهای پاداش در مغز گره خورده است. هنگامی که انسان هدفی معنادار را پیشِ روی خود می‌بیند وبه سوی آن حرکت می‌کند، مغز درگیرِ یک شورِ بیولوژیک می‌شود که تمرکز، انرژی و قدرتِ تاب‌آوری را به شدتافزایش می‌دهد. دکتر مهتاب صالحی در تحلیلِ این پدیده تأکید می‌کند که اشتیاق، سیستمِ روانی را از حالتِ انفعالو دفاعی خارج کرده و به فازِ تهاجمِ خلاقانه و رشد می‌برد.

روان‌درمانی نشان می‌دهد که افسردگیِ مزمن و احساسِ پوچی در انسانِ مدرن، اغلب ناشی از فقدانِ همین نیرویمحرکه است. وقتی فرد دلیلی برای اشتیاق و انتظار کشیدن نداشته باشد، ساختارِ روانی‌اش به سمتِ کرختی وفرسودگی میل می‌کند. اشتیاق همچون کاتالیزوری قوی، ایگو را وادار می‌کند تا از پیله‌ی محافظه‌کاری بیرون بیاید،ریسکِ تجربه‌های تازه را بپذیرد و ظرفیتِ درونیِ خود را برای پذیرشِ معنای عمیق‌تر در زندگی وسعت ببخشد.

پرده سوم: نوای عارفانه؛ آتشِ اشتیاق و سوختنی که عینِ ساختن است در مثنویِ مولانا

در گستره‌ی عرفانِ اصیلِ ایرانی، اشتیاق تنها یک انگیزه‌ی ذهنی نیست؛ بلکه «آتشی مقدس» است که جانِ سالک رادر بر می‌گیرد تا اضافاتِ مادی را بسوزاند و او را به گوهری خالص تبدیل کند. در این نگاه، سوختن از شدتِ اشتیاق،عینِ ساختن و زایش است. مولانا این حقیقتِ کیهانی را در قالبِ تمثیلی خیره‌کننده از نوای نی بیان می‌کند و پرده ازاین راز برمی‌دارد که اصالتِ صدا و حیات، زاده‌ی همین آتش است: «آتش است این بانگِ نای و نیست باد / هر کهاین آتش ندارد نیست باد».

در منظرِ عرفانی، آتشِ اشتیاق تمامِ تعلقاتِ پوچ، خودخواهی‌ها و وابستگی‌های زمینی را خاکستر می‌کند. اینسوختن، دردآور اما رهایی‌بخش است؛ چرا که تا کالبدِ مادی در این آتش نگدازد، روح طعمِ واقعیِ وصال و بیداری رانمی‌چشد. مولانا به ما می‌آموزد که انسانِ بی‌اشتیاق، در حقیقت مرده‌ای متحرک است؛ بادی است تهی که هیچ وزنیدر ترازوی هستی ندارد. اشتیاقِ عارفانه، پلِ عبور از تردیدهای زمینی به سوی نورِ مطلق است.

پرده چهارم: مثال‌های ناگهانی از دلِ زندگی؛ دمیدنِ روحِ اشتیاق در کالبدِ روزمرگی

بیایید این مفهوم را در متنِ زندگیِ روزمره‌ی انسانِ امروزی تماشا کنیم. کارمندی را تصور کنید که سال‌هاست در یکچرخه‌ی یکنواخت و ملالت‌بار گرفتار است؛ او هر روز صبح با خستگی بیدار می‌شود، مسیرِ تکراریِ اداره را طی می‌کندو شب با ذهنی فرسوده و کرخت به خانه بازمی‌گردد. هیچ شوقی برای فردا ندارد و روزهایش در هاله‌ای از خاکستریِروزمرگی گم شده است. این تصویرِ عریانِ انسانی است که نیروی محرکه‌ی اشتیاق در درونِ او خاموش شده است.

اما ناگهان نقطه‌ی عطفی رخ می‌دهد؛ او در میان‌سالی تصمیم می‌گیرد به ندای درونی‌اش گوش دهد و به سراغِ هنرِنقاشی یا نوشتن برود؛ چیزی که سال‌ها پیش در زیرِ غبارِ کارهای روزمره دفنش کرده بود. جرقه‌ی این اشتیاقِ تازه،همچون آتشی به جانش می‌افتد. شب‌ها تا دیر وقت بیدار می‌ماند، با وجودِ خستگیِ کار، با شوقی وصف‌ناپذیر بوم رارنگ می‌زند یا واژه‌ها را کنارِ هم می‌چیند. چشمانش دوباره برق می‌زند و انرژیِ شگفت‌انگیزی سراسرِ وجودش را فرامی‌گیرد. این معجزه‌ی اشتیاق در زندگیِ ملموس است؛ نیرویی که فرد را از خوابِ سنگینِ رخوت بیدار می‌کند و به اوحیاتی دوباره می‌بخشد.

پرده پنجم: نوای جاودانه و شعله‌ور ساختنِ جان در مسیرِ معنا

در انتهای این اپیزود، بار دیگر به آستانه‌ی حکمتِ روان‌شناختی و عارفانه بازمی‌گردیم تا قدرِ این شعله‌ی درون رابشناسیم. اشتیاق، موتورِ پیشرانِ انسان در مسیرِ تکامل است؛ نیرویی که اجازه نمی‌دهد در باتلاقِ روزمرگی بپوسیم. وقتی انسان به این آتشِ درونی اجازه می‌دهد تا وجودش را گرم کند، تمامِ نقاب‌ها، ترس‌ها و تردیدها در شعله‌ی آنذوب می‌شوند و او با قامتی استوار در مسیرِ معنا قدم برمی‌دارد.

در این پرده‌ی پایانی، مخاطب درمی‌یابد که برای زنده بودن، به چیزی فراتر از نفس کشیدن نیاز است؛ به اشتیاقیسوزان که جان را به آفرینش و گشایش پیوند بزند. مولانا به زیبایی یادآور می‌شود که این آتش، نیستیِ هوا و هوساست و هستیِ مطلقِ روح. با اشتیاق، جهان از نو متولد می‌شود و انسان، سبک‌بار و پرشور، به سوی افق‌های بیکرانِحقیقت پرواز می‌کند.