



خرید نقاشی مفهومی «خانهٔ خرابی درویش» تأملی بر هستی و نیستی اثر نهم در مجموعه درویش قمارباز گالری چارگوش
نوع کاربرد
دیواری تک نسخه
جنس
بوم متالایز صدفی
ویژگیهای مقاومتی
مقاوم در برابر آب، نور و زمان
ویژگیهای نظافتی
قابلیت نظافت آسان
تعدادتکه
یک تکه
تعداد نسخه
5 نسخه Limited edition
نوع بوم
متالایز ایتالیایی
گارانتی
مادام العمر Life Time
خرید نقاشی مفهومی «خانهٔ خرابی درویش» تأملی بر هستی و نیستی اثر نهم در مجموعه درویش قمارباز گالری چارگوش
تابلو «خانهٔ خرابی»؛ نهمین اثر از مجموعه «درویش قمارباز»
معماریِ عدم و جای خالیِ منِ پیشین
اثر احمد قلیزاده (احمد رسام) | گالری چارگوش
از فصل نخست: «آستانِ صفر و قمارِ اول»
«چو اندر نیستی هستست و در هستی نباشد هست
بیامد آتشی در جان بسوزانید هستش را»
— مولانا، دیوان شمس
«دست از تمامِ دهر بشستیم و باختیم
ما خانه در خرابیِ این دل بنا ساختیم»
— احمد قلیزاده (احمد رسام)
تابلو «خانهٔ خرابی»، نهمین اثر از مجموعهٔ صداثری «درویش قمارباز» احمد قلیزاده در گالری چارگوش، به امکان زیستن پس از دگرگونی میپردازد. این اثر با پیوند شعر مولانا، سرودهٔ احمد رسام و فضایی سوررئال، پرسشی دربارهٔ هویت و بازسازی خویشتن مطرح میکند: وقتی تعریفهای آشنای زندگی فرو میریزند، چگونه میتوان دوباره در وجود خود جایی برای سکونت یافت؟ در این منزل، درویش باید میان باقیماندههای گذشته و فرصتهای تازه، نسبتی برای ادامهٔ زندگی پیدا کند.
«خانهٔ خرابی» ادامهٔ مسیر «پروانهٔ خاکستر» است. در اثر هشتم، صورتهای ثابت به حرکت درآمدند و مرزهای هویت تغییر کردند. اکنون درویش میتواند بگوید از چه گذشته، اما هنوز نمیداند چگونه باید زندگی کند. میل نخست او، پرکردن جای خالیها با پاسخهای تازه است؛ بااینحال، پیش از ساختن مکث میکند. شاید بتوان از مفهوم رهایی نیز دیواری ساخت و همان عادتهای پیشین را پشت نامی تازه ادامه داد. تابلو، لحظهٔ تشخیص این امکان را نگه میدارد.
پیکرهٔ اصلی در میانهٔ تصویر، با کلاه بلند و روشن و بازوان گشوده دیده میشود. چهره در سایه قرار دارد و مرز تنه و جامه در روشنایی، نقشها و قطعات پراکنده حل میشود. پایین تابلو، ستونهای مایل، درگاههای شکسته و اجزای آراستهٔ معماری روی هم قرار گرفتهاند. میان این آشفتگی، نیای بلند و عمودی از روشنایی سینه تا بخش پایینتر پیکره امتداد دارد. این خط باریک، نگاه را در مرکز نگه میدارد و میان بدن، نور و ویرانه ارتباط برقرار میکند.
معماری شکسته با فضای پیکره پیوند خورده است؛ گویی خانه بخشی از تعریف درویش از خویشتن بوده است. دیوارها میتوانند یادآور عادتها، یقینها و انتظارهایی باشند که زمانی به زندگی انسجام میدادند. بعضی از این ساختارها نقش پناه داشتهاند و برخی اکنون راه تجربه را محدود میکنند. پرسش اثر، تشخیص همین تفاوت است: چه چیزی هنوز به زیستن کمک میکند و چه چیزی، با وجود آشنایی و قدمت، مجال حرکت را تنگ کرده است؟
قطعات معماری، حتی در وضعیت شکسته، رنگ و تزیین خود را حفظ کردهاند. این جزئیات اجازه نمیدهند گذشته یکسره بیارزش به نظر برسد. ستونی که افتاده، زمانی چیزی را نگه داشته و ساختاری که امروز نیازمند بازنگری است، ممکن است روزگاری ضروری بوده باشد. درگاههای جداشده از دیوار نیز معنایی ویژه پیدا میکنند. آنها هنوز شکل آستانه دارند، اما دیگر تنها مسیر عبور نیستند؛ نشانهای از محدودیتهایی که ممکن است پس از تغییر شرایط، همچنان در ذهن باقی بمانند.
نی عمودی، مهمترین عنصر متمایز در مرکز تابلو است. رنگ گرم و سوراخهای تیرهٔ آن از روشنایی پیرامون جدا میشوند. ساز در دست یا بر لب درویش قرار ندارد؛ جای آن در محور بدن، به نی نقشی استعاری میدهد. فضای خالی درون نی، امکان عبور نفس و پیدایش صدا را فراهم میکند. از این منظر، «معماریِ عدم» به ظرفیتی اشاره دارد که در گشودگی پدید میآید: بعضی جای خالیها باید باقی بمانند تا شنیدن، ارتباط و تجربه ممکن شود.
تصویر، نوازندهای در حال نواختن یا صدایی مشخص نشان نمیدهد. آنچه حضور دارد، امکان صداست؛ آمادگی برای بیانی که هنوز شکل نگرفته است. قطعات کوتاهتر و شکستهٔ نی در اطراف محور مرکزی پراکندهاند، درحالیکه امتداد بلند، پیوستگی ظاهری خود را حفظ کرده است. این همجواری میتواند نشان دهد که با تغییر شیوههای بیان و فروریختن پاسخهای آماده، توان ارتباط از میان نمیرود. شاید درویش برای یافتن زبانی تازه، نخست به فرصتی برای شنیدن نیاز داشته باشد.
در برابر ستونهای مایل پایین تصویر، نی به ستونی باریک و پابرجا شباهت پیدا میکند. محور نگهدارندهٔ صحنه تغییر کرده است: توجه از انباشت دیوار و تزیین، به مجرایی برای نفس منتقل میشود. خانهٔ تازه در این خوانش، باید فضایی برای پاسخدادن به جهان داشته باشد. درویش میتواند گذشته و شناخت خود را حفظ کند و همزمان، روزنهای برای چیزی که هنوز نمیداند باز بگذارد. سکونت تازه از همین انعطاف آغاز میشود.
کلاه روشن، نقش آشنای درویش را معرفی میکند، اما چهرهٔ سایهگرفته از تعریف قطعی فاصله دارد. ظاهر هنوز قابلشناسایی است و تجربهٔ درونی، در قالب همان ظاهر خلاصه نمیشود. این تفاوت با مضمون «جای خالیِ منِ پیشین» پیوند دارد. درویش نمیتواند تمام معنای وجودش را از نام، پوشش یا جایگاه پیشین دریافت کند. نامعلومبودن چهره، فرصتی برای مکث فراهم میآورد؛ مخاطب نیز نمیتواند بهآسانی حکم پیروزی یا شکست این مرحله را صادر کند.
ابرهای تزیینی طلایی و پیچشهای سرخ و نارنجی، در بالای تصویر حالتی میان ابر و شعله میسازند. روشنایی شانهها، این گرما را به بدن منتقل میکند. نوارها و خطوط کشیده در دو سوی پیکره، حرکت را از مرکز به کنارهها میبرند. احمد قلیزاده با این ترکیب، مکثی را تصویر میکند که در دل آشفتگی رخ میدهد. پیرامون درویش هنوز آرام نشده است؛ او در همان جریان، فرصتی برای مشاهده و پرهیز از پاسخ شتابزده پیدا میکند.
پیکرهٔ کوچکتر در پایین سمت چپ، نگاه را میان دو مقیاس جابهجا میکند. هویت آن قطعی نیست، اما حضورش صحنه را از انحصار شخصیت مرکزی بیرون میآورد. حتی وقتی بحران درونی، تمام افق دید یک انسان را میپوشاند، زندگیهای دیگری کنار او ادامه دارند. قطعات رنگین و نقشهای فراوان نیز نشان میدهند که ویرانی، فضایی بیمحتوا نساخته است. حافظه، مهارت و زیبایی باقی ماندهاند و اکنون باید رابطهای تازه میان آنها شکل بگیرد.
بیت مولانا، زمینهٔ ادبی مواجهه با هستی و نیستی را فراهم میکند. در خوانش این تابلو، آتش به تغییر صورتی از خود مربوط میشود که درویش آن را تمام وجودش میپنداشت. سرودهٔ احمد رسام، این مواجهه را به استعارهٔ خانه نزدیک میکند: «ما خانه در خرابیِ این دل بنا ساختیم». زندگی تازه در همان زمینهٔ تجربهشده آغاز میشود. شعر امکان سکونت را بیان میکند و تصویر، مرحلهٔ ناتمام رسیدن به آن را پیش چشم میگذارد.
تابلو «خانهٔ خرابی» از مجموعه آثار «درویش قمارباز» در گالری چارگوش، فرصتی برای تأمل در بازسازی تدریجی هویت است. درویش باید بسنجد چه چیزی را حفظ کند، کدام عادت را تغییر دهد و کجا برای تجربهای تازه جا باز کند. نی همچنان به نفس نیاز دارد و قطعات هنوز سامان نگرفتهاند. اثر نهم احمد قلیزاده با پرسشی به آستانهٔ پایان فصل نزدیک میشود: از میان این باقیماندهها، چه چیزی را میتوان همراه برد تا پیوندی تازه با جهان ساخت؟
درویش قمارباز -اثر نهم
۹. خانهٔ خرابی
معماریِ عدم و جای خالیِ منِ پیشین
اثر نهم از فصل «آستانِ صفر و قمارِ اول»
مجموعهٔ صداثری «درویش قمارباز»
خالق مجموعه: احمد قلیزاده (احمد رسام) | گالری چارگوش
بیت منتخب مولانا
چو اندر نیستی هستست و در هستی نباشد هست
بیامد آتشی در جان بسوزانید هستش را
مولانا، دیوان شمس، غزل ۶۸. صورتِ «هستست» مطابقِ متن گنجور حفظ شده است. در همین غزل، نامِشمسالدین و تصویرِ شکستنِ قرابه نیز حضور دارند؛ زمینهای که مضمونِ دگرگونی و شکستگی را در بافتِ شعرگسترش میدهد. (ganjoor.net)
سرودهٔ احمد قلیزاده (احمد رسام) — شمارهٔ ۹ از فهرست اولیه
دست از تمامِ دهر بشستیم و باختیم
ما خانه در خرابیِ این دل بنا ساختیم
بیت مولانا، سرچشمهٔ ادبیِ این مواجهه با هستی و نیستی است. سرودهٔ احمد رسام، استعارهٔ خانه را به اینگفتوگو میآورد و آن را به پرسشی دربارهٔ سکونت تبدیل میکند: وقتی صورتِ آشنای زندگی فرو میریزد، چگونهمیتوان دوباره در خویشتن جای گرفت؟
پس از پراکندهشدنِ پروانهها، درویش هنوز در میانهٔ راه بود. چیزهایی در او تغییر کرده بودند، اما زندگیِ تازه هنوزشکلِ روشنی نداشت. میتوانست بگوید از چه گذشته است؛ دشوارتر آن بود که بداند اکنون چگونه باید زندگی کند. گویی سالها در خانهای ساکن بوده که دیوارهایش از نام، عادت، انتظار و یقین ساخته شده بود و حالا، با کناررفتنِبخشی از آن دیوارها، وسعتی را میدید که برایش آشنا نبود.
نخستین میلش، ساختن بود. میخواست هر جای خالی را با پاسخی پر کند؛ برای هر تردید، نامی بیابد و بر هرشکاف، تعریفی بگذارد. هنوز میتوانست از «رهایی» دیواری بسازد، از «آگاهی» دری ببندد و در خانهای تازه، همانشیوهٔ قدیمیِ زیستن را ادامه دهد.
اما این بار، پیش از برداشتنِ نخستین سنگ، مکث کرد.
«خانهٔ خرابی» تصویرِ این مکث است؛ مکثی که در میانِ آشوب اتفاق میافتد. اطرافِ درویش آرام نشده، قطعاتهنوز پراکندهاند و صورتِ پیشینِ جهان در جای خود استوار نیست. بااینحال، در مرکزِ این شلوغی، امتدادی عمودیدیده میشود: نیای بلند که از روشناییِ سینه تا بخشِ پایینترِ پیکره کشیده شده است. در فضایی که بسیاری ازجهتها شکسته و کج شدهاند، این خطِ باریک، نگاه را نگه میدارد.
پیکرهٔ اصلی تقریباً سراسرِ بخشِ میانیِ تابلو را دربرگرفته است. کلاه بلند و روشن، سرِ تیره و بازوهای گشوده، حضورِانسانی را مشخص میکنند؛ اما مرزهای تنه و جامه در نور، قطعات پراکنده و نقشهای پیرامونی حل میشوند. بدنهنوز قابلشناسایی است، درحالیکه دیگر سطحی بسته و یکپارچه به نظر نمیرسد.
همین وضعیت، مضمونِ اثر را در خودِ صورتِ درویش آشکار میکند. او در برابرِ ویرانهای بیرونی ایستاده و از دور بهآن نگاه نمیکند؛ معماریِ شکسته با فضای پیکرهاش پیوند خورده است. آنچه در پایینِ تصویر به شکلِ ستون و درگاهو قطعههای آراسته دیده میشود، از نظرِ بصری به همان جهانی تعلق دارد که جامه و تنهٔ او از آن ساخته شدهاند.
در خوانشِ این اثر، خانه بخشی از تعریفِ درویش از خویشتن بوده است. هر دیوار، پاسخی برای یک ترس؛ هر در،راهی برای پذیرفتن یا پسزدنِ تجربه؛ و هر اتاق، جایی برای نگهداشتنِ تصویری از خود. برخی از این بخشها زمانیضروری بودهاند. به او امکان دادهاند دوام بیاورد، تصمیم بگیرد و جای خود را در جهان پیدا کند. اکنون، بعضی ازهمان ساختارها ظرفیتِ زندگیاش را محدود کردهاند.
پس مسئله، داوریِ ساده دربارهٔ گذشته نیست. درویش باید بتواند بفهمد چه چیزی هنوز پناه میدهد و چه چیزیراهِ نفس را تنگ کرده است.
در پایینِ تابلو، ستونهای مایل، قابهای معماری، درگاههای شکسته و قطعاتِ رنگین در تراکمی چشمگیر گردآمدهاند. بعضی از اجزا هنوز شکوهِ تزیین و نظمِ پیشین را با خود دارند. نقشها، خطوط و رنگها حتی در وضعیتِگسسته نیز دیده میشوند. این باقیماندهها، خاطرهٔ یک ساختار را حفظ کردهاند؛ ساختاری که اکنون نسبتِ اجزایشتغییر کرده است.
از همینجا، معنای ویرانی پیچیدهتر میشود. چیزی که فرو ریخته، یکسره بیارزش نبوده است. انسان گاهی ازشکلهایی عبور میکند که روزگاری برای ساختنشان رنج برده، به آنها دل بسته و با کمکشان زندگی کرده است. دشواریِ تغییر نیز در همین پیوند نهفته است: نمیتوان همیشه آنچه را باید بازنگری شود، بهآسانی محکوم کرد وکنار گذاشت.
ستونی که اکنون افتاده، زمانی چیزی را نگه داشته است.
درگاههای باقیمانده نیز اهمیت دارند. در، در یک بنای کامل، رفتوآمد را به مسیری مشخص هدایت میکند؛ عبور ازآن، ورود به فضایی تعریفشده است. در این تصویر، بعضی قابها و طاقنماها از پیوستگیِ معماری جدا شدهاند. هنوز شکلِ آستانه دارند، اما خانهای کامل پیرامونشان دیده نمیشود. در روایتِ تابلو، این وضعیت میتواند پرسشِتازهای ایجاد کند: آیا درویش هنوز برای واردشدن به زندگی، منتظرِ اجازهٔ همان درهای قدیمی است؟
بعضی آستانهها پس از فروریختنِ دیوارها نیز در ذهن باقی میمانند. انسان همچنان خود را موظف میبیند از راهیعبور کند که دیگر تنها راهِ ممکن نیست. تابلو با پراکندگیِ درگاهها، امکانِ دیدنِ این عادت را فراهم میکند.
بااینهمه، نگاه برای همیشه در پایینِ تصویر و میانِ قطعات نمیماند. روشناییِ مرکزی آن را به بالا میکشد. نیِ بلند،با رنگِ گرم و سوراخهای تیرهاش، از دلِ این نور متمایز میشود. این ساز در دست یا بر لبِ پیکره نیست؛ در محورِبدن قرار گرفته است. همین جایگیری، رابطهٔ آن با درویش را از یک وسیلهٔ همراه فراتر میبرد و به بخشی از ساختارِاستعاریِ وجودِ او تبدیل میکند.
نی، در این خوانش، امکانِ عبورِ نفس است. فضای خالیِ درونِ آن، شرطِ پیدایشِ صداست. این ویژگی، با عنوانِ«معماریِ عدم» رابطهای روشن میسازد: جای خالی میتواند کاربرد و ظرفیت داشته باشد. همهٔ فضاهای خالینیازمندِ پرشدن نیستند؛ برخی باید گشوده بمانند تا چیزی از میانشان بگذرد.
البته تصویر صدای معینی را به ما نمیرساند و نوازندهای در حالِ نواختنِ نی دیده نمیشود. آنچه در برابرِ ماست،امکانِ صداست؛ آمادگیای که هنوز به آوای مشخص تبدیل نشده است. این تفاوت، جایگاهِ اثر را در سفر حفظمیکند. درویش به پاسخِ نهایی نرسیده؛ تازه دارد فضایی فراهم میکند که پاسخِ دیگری بتواند در آن شنیده شود.
در اطرافِ بخشِ میانیِ نیِ عمودی، قطعاتِ کوتاهتر و شکستهٔ نی به صورتِ شعاعی پراکندهاند. لبههای گسسته وجهتهای متفاوتشان، حالتی از شکافتن، انفجار یا ازهمگسیختگی را تداعی میکند. بااینحال، نیِ بلند در تصویرهمچنان پیوستگیِ ظاهریِ خود را حفظ کرده است. بهتر است این دو وضعیت را دقیق ببینیم: در کنارِ قطعاتِشکسته، یک امتدادِ نسبتاً سالم باقی مانده است.
این همجواری، امکانِ تعبیرِ مهمی را پیش میکشد. همهٔ آنچه در درویش تغییر میکند، به یک اندازه از میان نمیرود. بعضی شیوههای بیان دیگر کارایی ندارند؛ برخی پاسخها میشکنند؛ اما توانِ ارتباط و تجربه میتواند باقی بماند. شاید او نتواند مانندِ گذشته سخن بگوید، اما همین تغییر مجال میدهد شنیدن را از نو بیاموزد.
قطعاتِ شکسته میتوانند در روایت، یادِ صداهایی باشند که از پیش آماده بودهاند: جملههایی برای اثباتِ برتری،دفاع از تصویرِ شخصی یا پوشاندنِ تردید. اکنون آن بیانِ آشنا پیوستگیِ خود را از دست داده است. درویش برایمدتی، سخنِ حاضر و آمادهای ندارد.
تحملِ همین فاصله بخشی از تجربهٔ اوست.
نیِ مرکزی در چنین فضایی، به ستونی باریک شباهت پیدا میکند. ستونهای معماری در پایینِ تصویر کج وپراکندهاند، اما این امتدادِ عمودی در دلِ روشنایی پابرجاست. از نظرِ بصری، گویی محورِ نگهدارندهٔ صحنه تغییرکرده است. چیزی که پیشتر بر انباشتِ دیوار و تزیین تکیه داشت، اکنون پیرامونِ مجرایی برای نفس شکل میگیرد.
این رابطه، استعارهٔ خانه را به درونِ بدن بازمیگرداند. سکونتِ تازه شاید از آنجا آغاز شود که درویش بتواند در وجودِخود مجالی برای شنیدن، تغییر و پاسخدادن ایجاد کند. خانهای که همهٔ درزهایش با قطعیت بسته شده باشد،چیزی از جهان را به درون راه نمیدهد. خانهٔ تازه، در روایتِ احمد رسام، به روزنه و آستانه نیاز دارد.
صورتِ درویش در زیرِ کلاه روشن، در سایه قرار گرفته است. جزئیاتِ چهره بهآسانی خوانده نمیشوند و چشمها بهمرکزِ اصلیِ ارتباط با مخاطب تبدیل نشدهاند. در عوض، کلاه بهروشنی دیده میشود؛ نشانی آشنا که پیش از شناختِفرد، او را در قالبِ درویش معرفی میکند.
این تفاوت، با مضمونِ «جای خالیِ منِ پیشین» تناسب دارد. ظاهرِ نقش هنوز باقی است، اما کسی که درونِ آنزندگی میکرد، دیگر بهآسانی تعریف نمیشود. درویش همچنان همان جامه و نشان را دارد، ولی نمیتواند تمامِمعنای وجودش را از آنها دریافت کند. آنچه در سر و سینهٔ او میگذرد، از عنوانِ بیرونیاش پیچیدهتر شده است.
در نتیجه، تاریکیِ چهره را میتوان در این خوانش، مجالِ نامعلومماندن دانست. مخاطب نمیتواند با دیدنِ یک حالتِروشن و قطعی، برای او حکمِ پیروزی یا شکست صادر کند. خودِ درویش نیز شاید هنوز چنین حکمی نداشته باشد.
پشتِ پیکره و در بالای تصویر، ابرهای تزیینیِ طلایی با پیچشهای سرخ و نارنجی درهم آمیختهاند. بعضی فرمهاحالتی شعلهوار دارند و برخی به ابرهای نقشپردازیشده نزدیکاند. این پیوستگیِ ابر و آتش، فضای آسمان راپرتحرک کرده است. روشناییِ اطرافِ شانهها نیز گرمای این قسمت را به مرکزِ بدن منتقل میکند.
آتشِ بیت مولانا از این راه با فضای تابلو ارتباط مییابد. در روایتِ اثر، سوختن به تغییرِ صورتی از خود مربوط میشودکه درویش آن را تمامِ هستیِ خویش میدانست. تصویر، این تغییر را با نورِ شدید، گسستِ مرزهای پیکره و پراکندگیِاجزا بیان میکند. «نیستی» در این خوانش، به تجربهٔ کناررفتنِ ادعای تمامیتِ آن صورت پیوند میخورد؛ فضایی کهدر آن، امکانِ دیگری برای بودن آشکار میشود.
این خوانشِ هنری، شرحِ جامعِ مفهومِ عرفانیِ نیستی نیست؛ راهی است برای نزدیککردنِ بیت به تجربهٔ مشخصِ اینتابلو.
در دو سوی پیکره، نوارها و خطوطِ کشیده، حرکت را ادامه میدهند. برخی از این مسیرها به امتدادِ پارچه شباهتدارند و بعضی، رشته یا خطهایی موسیقایی را تداعی میکنند. خوانشِ دقیقِ آنها به صورتِ نت یا دستگاهِ موسیقیاز تصویر ممکن نیست، اما نقشِ بصریشان روشن است: گردش را از مرکز به کنارهها میبرند و دوباره به صحنهبازمیگردانند.
به همین دلیل، مکثِ درویش به سکونِ کاملِ جهان وابسته نیست. پیرامونش همچنان حرکت وجود دارد. او در میانهٔاین جریان، از پاسخدادنِ شتابزده دست میکشد. این تفاوت برای روایت اهمیت دارد؛ انسان همیشه فرصتِ خلوتیبیحادثه پیدا نمیکند تا در آن، معنای تازهٔ زندگیاش را بسازد. گاهی باید در همان آشفتگی، مجالِ تأملی کوچک بهوجود آورد.
پایینِ سمت چپ، پیکرهای کوچکتر با جامهٔ گسترده دیده میشود. فاصلهٔ اندازهٔ آن با درویشِ بزرگ، چشم را میانِدو مقیاس جابهجا میکند. تصویر هویتِ این پیکره را قطعی نمیکند؛ میتوان آن را حضوری دیگر در صحنه دید یا،در روایتِ شاعرانه، پژواکی از درویش در لایهای دیگر از تجربه.
این حضورِ کوچک، از انحصارِ پیکرهٔ مرکزی میکاهد. حتی در لحظهای که بحرانِ درونی سراسرِ جهانِ شخص رااشغال میکند، زندگیهای دیگری در کنارِ او جریان دارند. درویش بهتدریج باید بتواند از مرکزِ آشوبِ خود به آنحضورها نیز توجه کند.
انبوهِ اجزای کوچک، قطعاتِ رنگین، نقشها و تزیینات در نیمهٔ پایین، از سوی دیگر، مانع از آن میشود که ویرانی رابه فضای بیمحتوا تقلیل دهیم. گذشته همچنان در تصویر پُر است. حافظه، مهارت، تجربه و زیبایی به صورتِتکههایی باقی ماندهاند؛ مسئله، نسبتِ تازهای است که میتوان میانِ آنها برقرار کرد.
در همین نقطه، سرودهٔ احمد قلیزاده معنای ویژهٔ خود را پیدا میکند:
«ما خانه در خرابیِ این دل بنا ساختیم.»
در این مصراع، دلِ خراب محلِ زندگی باقی میماند. ساختن از جایی دور و دستنخورده آغاز نمیشود؛ از همینزمینهای شروع میشود که تجربه بر آن اثر گذاشته است. واژهٔ «در» اهمیت دارد: خانه درونِ این تاریخ ساختهمیشود، با آگاهی از آنچه گذشته است.
میانِ فعلِ «بنا ساختیم» در سروده و وضعیتِ ناتمامِ تصویر نیز فاصلهای ثمربخش وجود دارد. شعر میتواند از افقِبازنگری سخن بگوید؛ از لحظهای که راوی توانسته در خرابی جایی برای زیستن پیدا کند. تصویر، میانهٔ همین مسیررا نگه میدارد. قطعات هنوز کنارِ هم ننشستهاند و نی هنوز به صدایی شنیدنی تبدیل نشده است. شعر امکانِسکونت را بیان میکند و تابلو، دشواریِ رسیدن به آن را پیشِ چشم میگذارد.
در مجموعهٔ «درویش قمارباز» از احمد قلیزاده، ارائهشده در گالری چارگوش، این اثر ادامهٔ مستقیمِ «پروانهٔخاکستر» است. در اثر هشتم، صورتها حرکت کردند و مرزها تغییر یافتند. در اثر نهم، پرسشِ زندگی پس از آنتغییر مطرح میشود. پرواز، در را گشوده است؛ اکنون باید آموخت چگونه در فضایی بازتر زندگی کرد.
از منظرِ انسانی، «خانهٔ خرابی» به دورههایی نزدیک میشود که نقشِ آشنا یا تعریفِ پیشینِ ما دیگر پاسخگو نیست. ممکن است هنوز نامِ روشنی برای وضعیتِ تازه نداشته باشیم. تصویر فرصتی میدهد این فاصله را ببینیم؛ زمانیبرای مشاهده، سنجیدن و ساختنِ تدریجی، بیآنکه هر جای خالی فوراً با یقین پُر شود.
این مکث، به انتخابهای کوچک نیاز دارد. درویش باید ببیند کدام عادت هنوز به زندگی کمک میکند، کدام رابطهنیازمندِ بازنگری است، چه چیزی را میتواند حفظ کند و کجا لازم است شیوهٔ دیگری بیازماید. معنای تازه، از همینمواجهههای مشخص شکل خواهد گرفت.
نیِ عمودی در مرکز نیز هنوز به نفس نیاز دارد. حضورِ آن، امکان را نشان میدهد؛ امکانِ شنیدن و پاسخدادن باید درزندگی آزموده شود.
درویش به قطعاتِ پایینِ تصویر نگاه میکند. میتواند از هر ستونِ افتاده، دوباره ستونی برای نمایشِ استواریِ خودبسازد. میتواند بر هر شکست، نامی باشکوه بگذارد و از خرابیِ خویش نیز منزلت به دست آورد. این وسوسه هنوز بااوست.
اما اکنون، پیش از ساختن، به فضای میانِ قطعات توجه میکند.
برای نخستین بار میبیند که از جایی که دیوار فرو ریخته، میتوان دورتر را دید. از میانِ درگاهی که دیگر اتاقی بستهپشتِ آن نیست، هوا میگذرد. و در میانهٔ سینهای که شکلِ سابقش را از دست داده، مجرایی باریک برای نفس باقیمانده است.
او هنوز خانهٔ تازه را نمیشناسد. تنها میداند که باید جایی در آن برای چیزی غیر از تصویرِ خودش باز بگذارد.
در آستانهٔ پایانِ این فصل، پرسشِ سفر به اندازهٔ یک زندگی نزدیک میشود:
از میانِ این همه باقیمانده، چه چیزی را با خود خواهد برد تا دوباره با جهان پیوند بگیرد؟


