تابلو Limited Edition عبور از مرز Crossing the Threshold اثر 74 صلح با ناشناخته از مجموعه آینه خانه خلقی از احمد قلیزاده ( رسام ) گالری چارگوش

تابلو هفتاد و چهارم: عبور از مرز (Crossing the Threshold)

انسان در مسیرِ دگرگونیِ خویش، پس از شنیدن ندای درون، گذر از مقاومت و یافتن چراغِ خرد، سرانجام به لحظه‌ایمی‌رسد که دیگر تنها اندیشیدن کافی نیست؛ لحظه‌ای که باید قدم بردارد. این لحظه، همان «عبور از مرز» است؛گذر از خطی نامرئی میان آنچه بوده و آنچه می‌تواند بشود. جایی که انسان برای نخستین بار واقعاً پا به سرزمینناشناخته‌ی خویشتن می‌گذارد و دیگر نمی‌تواند با همان نگاهِ گذشته به جهان بازگردد.

در این اثر، این مفهوم با زبانی بسیار عمیق و شاعرانه تصویر شده است. پیکره‌ی مرکزی انسانی را می‌بینیم که درمیان یک حلقه‌ی بزرگ از تسبیح فیروزه‌ای قرار گرفته؛ حلقه‌ای که مانند مدارِ یک سیاره یا مسیرِ حرکتِ روح در جهانهستی، او را در بر گرفته است. این تسبیح تنها یک شیء مذهبی نیست؛ بلکه نمادی از ذکر، آگاهی، تکرارِ آگاهانه وسفری درونی است. مهره‌های فیروزه‌ای مانند لحظه‌های کوچکِ بیداری هستند که در کنار هم مسیرِ تحول انسان راشکل می‌دهند.

اما نکته‌ی ظریف تصویر، وضعیت خودِ شخصیت است. او هنوز کاملاً به سمت روشنایی نرفته، اما دیگر در جایگاهقبلی هم نیست. بدن او میان دو جهان قرار گرفته؛ بخشی از وجودش در تاریکیِ گذشته و بخشی دیگر در نورِ تازه‌یآگاهی. این همان وضعیتِ روانیِ عبور است؛ لحظه‌ای که انسان نه کاملاً گذشته را پشت سر گذاشته و نه هنوز بهآینده رسیده است. مرحله‌ای پر از اضطراب، اما سرشار از امکان.

در پشتِ شخصیت، کهکشان عظیم و مارپیچی دیده می‌شود؛ تصویری از وسعتِ بی‌نهایت هستی و همچنینپیچیدگیِ ذهن انسان. کهکشان مانند گردابی عظیم است که همه‌چیز را به سوی مرکز خود می‌کشد؛ درست شبیهسفر درونی انسان که در نهایت او را به مرکز وجود خویش بازمی‌گرداند. درخشش نور در سمت چپ تصویر نیزمی‌تواند نمادی از سرچشمه‌ی آگاهی باشد؛ نوری که انسان به سوی آن حرکت می‌کند، حتی اگر مسیرش هنوزناشناخته باشد.

در پایین تصویر، یک برکه‌ی کوچک قرار دارد و دو ماهی در آن دیده می‌شوند. این بخش از اثر یکی از زیباتریننمادهای آن است. آب در سنت‌های عرفانی همیشه نمادِ حیات، پاکی و ناخودآگاه بوده است. ماهی‌ها موجوداتیهستند که در آب زندگی می‌کنند اما از جهانِ بیرون بی‌خبرند؛ همانند بخش‌هایی از روان انسان که در عمق ناخودآگاهحرکت می‌کنند. یکی از ماهی‌ها طلایی است و دیگری با نقوش فیروزه‌ای پوشیده شده؛ گویی دو بخش وجود انسانرا نشان می‌دهند: بخشِ غریزی و بخشِ آگاه‌شده، بخشِ زمینی و بخشِ روحانی.

کفِ ترک‌خورده‌ی بیابان نیز تضاد جالبی ایجاد کرده است. زمین خشک و شکسته در کنار آب زلال، نشان می‌دهد کهحتی در دلِ فقر، خشکی و فقدان نیز امکان تولد دوباره وجود دارد. انسانِ این تصویر از یک سرزمین خالی عبورنمی‌کند؛ بلکه در همان سرزمینِ خشک، چشمه‌ای از زندگی پیدا می‌کند. این همان معنای عبور از مرز است: یافتنسرچشمه در جایی که انتظارش را نداریم.

از نگاه روان‌شناختی، عبور از مرز مرحله‌ای است که فرد از شناختِ ذهنیِ تغییر وارد تجربه‌ی واقعی آن می‌شود. تاقبل از این مرحله، انسان درباره‌ی تغییر فکر می‌کند، آرزویش را دارد یا حتی درباره‌اش صحبت می‌کند؛ اما در ایننقطه، تصمیم یا اتفاقی رخ می‌دهد که او را وارد فضای جدیدی می‌کند. سیستم عصبی در برابر ناشناخته واکنشنشان می‌دهد؛ ترس، هیجان و عدم اطمینان همزمان حضور پیدا می‌کنند. اما همین تنش، نشانه‌ی حرکت است؛ زیراروان دیگر در جای قبلی خود ثابت نمانده است.

در عرفان ایرانی، این لحظه بسیار شبیه ورود سالک به وادیِ طلب در «منطق‌الطیر» عطار است. مرغان پس ازشنیدن ندای سیمرغ، تنها با دانستن راه به مقصد نمی‌رسند؛ بلکه باید حرکت کنند. طلب، آغازِ سفر واقعی است؛جایی که سالک باید از وابستگی‌های پیشین عبور کند و وارد مسیری شود که هیچ تضمینی جز تغییرِ خود ندارد.

تسبیح فیروزه‌ای در این تصویر شاید اشاره‌ای مستقیم به همین مسیر باشد؛ هر مهره مانند مرحله‌ای از سلوک است. انسان با هر تجربه، هر رنج، هر آگاهی و هر انتخاب، یک مهره را پشت سر می‌گذارد و به حلقه‌ی کامل‌تری از شناختخویش نزدیک می‌شود. اما این حلقه دور او بسته نشده تا او را زندانی کند؛ بلکه مانند مدار یک سیاره، مسیر حرکتو تکامل او را مشخص می‌کند.

در زندگی روزمره نیز این لحظه را می‌توان در تجربه‌ی انسانی دید که پس از سال‌ها تردید، تصمیم نهایی خود رامی‌گیرد؛ کسی که مسیر شغلی جدیدی را آغاز می‌کند، از رابطه‌ای فرساینده خارج می‌شود، عادتی قدیمی را کنارمی‌گذارد یا برای نخستین بار انتخابی مطابق با حقیقت درونی خود انجام می‌دهد. ترس همچنان وجود دارد، امادیگر فرمانده نیست. انسان قدم گذاشته و همین قدم، مرز میان گذشته و آینده را ساخته است.

در نهایت، اپیزود «عبور از مرز» درباره‌ی لحظه‌ای است که انسان از تماشاگر بودن در زندگی دست می‌کشد و واردمیدان تجربه می‌شود. این اثر نشان می‌دهد که تحول، یک انفجار ناگهانی نیست؛ بلکه سفری آرام در مدارهای آگاهیاست. مانند همان تسبیح فیروزه‌ای که در آسمان پیچیده، مسیر روح نیز حلقه‌وار است؛ بازگشت به خویشتن، اما هربار از سطحی عمیق‌تر.

انسان پس از عبور از این مرز درمی‌یابد که ناشناخته دشمن او نیست؛ بلکه سرزمینی است که بخشِ کشف‌نشده‌یوجودش در آن انتظار می‌کشد. او دیگر همان فردِ پیش از سفر نیست؛ زیرا کسی که یک‌بار از آستانه عبور کند، حتیاگر بازگردد، جهان را با چشم‌های دیگری خواهد دید.