اثر روانشناختی انکار و مقاومت Refusal of the Call اثر هفتاد و دوم پارادکس تولدی دوباره از مجموعه آینه خانه گالری چارگوش اثر  احمد قلیزاده ( رسام )

اپیزود هفتاد و دوم: انکار و مقاومت (Refusal of the Call)

اپیزود هفتاد و دوم: انکار و مقاومت (Refusal of the Call)

این اثر لحظه‌ای را نشان می‌دهد که انسان ندای تغییر را شنیده، اما هنوز توانِ عبور از مرزهای قدیمی خود را پیدانکرده است. او نه کاملاً در تاریکی گذشته مانده و نه هنوز وارد مسیر تازه شده؛ در یک وضعیت معلق میان«شناخت» و «پذیرش» قرار دارد.

در مرکز تصویر، سرِ انسان قرار گرفته؛ همانند اپیزود قبل، سر و ذهن به یک جهان مستقل تبدیل شده‌اند. اما این باربرخلاف تصویر قبلی که یک دریچه‌ی باز برای ورود نور وجود داشت، اینجا ذهن درگیرِ شکاف، شکستگی و کشمکشاست.

سطح سر با کاشی‌های فیروزه‌ای و لاجوردی ایرانی پوشیده شده است. این کاشی‌ها نماد ساختارهای قدیمی ذهنهستند؛ باورها، خاطرات، فرهنگ، تجربه‌ها و هویت‌هایی که سال‌ها انسان را ساخته‌اند. آن‌ها زیبا و ارزشمندند، اماهمزمان مانند یک پوسته عمل می‌کنند؛ پوسته‌ای که هم محافظ است و هم می‌تواند مانع دیدن حقیقت شود.

در مرکز صورت، یک صفحه‌ی بزرگ شکسته قرار دارد؛ گویی چهره‌ی واقعی انسان پشت یک دیوار ترک‌خورده پنهانشده است. این صفحه مانند آینه‌ای از ذهن است؛ جایی که تصویر انسان از خودش شکسته و دیگر یکپارچه نیست.

دست‌های زیادی که از اطراف به این صفحه چنگ زده‌اند، مهم‌ترین عنصر تصویر هستند.

این دست‌ها شبیه نیروهای مختلف درونی انسان‌اند:

دست‌هایی که می‌خواهند گذشته را نگه دارند،
دست‌هایی که می‌خواهند حقیقت را کنار بزنند،
دست‌هایی که تلاش می‌کنند قطعات هویت قدیمی را دوباره سر جای خود قرار دهند.

اما مشکل اینجاست که این قطعات دیگر مثل گذشته کنار هم قرار نمی‌گیرند.

انسان در لحظه‌ی تغییر، معمولاً تلاش می‌کند نسخه‌ی قدیمی خودش را حفظ کند؛ می‌خواهد هم تحول پیدا کند وهم هیچ چیزی را از دست ندهد. تصویر دقیقاً همین تناقض را نشان می‌دهد: تعداد زیادی دست تلاش می‌کنند یکتصویر شکسته را دوباره کامل کنند.

درون این صفحه‌ی شکسته، نقاشی‌ها و قطعاتی از جهان‌های مختلف دیده می‌شود؛ ترکیبی از رنگ، تاریخ و روایت.

این تکه‌ها مانند خاطرات و تجربه‌های گذشته‌اند. ذهن انسان یک چیز ساده و یکپارچه نیست؛ مجموعه‌ای ازلحظه‌ها، شکست‌ها، باورها و داستان‌هایی است که در طول زندگی ساخته شده‌اند.

اما در میان این آشفتگی، یک پرنده‌ی رنگین دیده می‌شود.

پرنده نماد آزادی و حرکت است؛ همان ندایی که در اپیزود قبل شنیده شد. اما اینجا هنوز در میان شکستگی‌هاگرفتار است. یعنی امکان رشد وجود دارد، اما مقاومت اجازه‌ی پرواز کامل را نمی‌دهد.

در بالای تصویر، یک ساختار مارپیچی از کتاب‌ها دیده می‌شود.

این عنصر بسیار مهم است.

کتاب‌ها نماد دانش، تجربه و آگاهی هستند؛ اما شکل مارپیچی آن‌ها نشان می‌دهد که ذهن انسان گاهی درچرخه‌های تکراری گرفتار می‌شود. او اطلاعات زیادی دارد، تجربه دارد، حتی می‌داند چه چیزی باید تغییر کند، اماهنوز در یک مسیر دورانی حرکت می‌کند.

گاهی بزرگ‌ترین مانع تغییر، ناآگاهی نیست؛ بلکه دانستن و عمل نکردن است.

در اطراف سر، سیارات و مدارهای طلایی قرار دارند.

این مدارها نشان می‌دهند که ذهن انسان یک جهان پیچیده است؛ افکار، ترس‌ها، خاطرات و آرزوها مانند سیاراتیهستند که در مدار وجود او می‌چرخند.

اما خطوط طلایی بیش از آنکه حس آزادی بدهند، حس محدودیت هم دارند؛ مانند مسیرهایی که ذهن سال‌ها درآن‌ها حرکت کرده و خروج از آن‌ها دشوار است.

از نگاه روان‌شناختی، این تصویر مرحله‌ای را نشان می‌دهد که فرد با حقیقتی درباره‌ی خودش روبه‌رو شده، اما هنوزمکانیسم‌های دفاعی فعال‌اند.

انکار همیشه به معنی نپذیرفتن یک واقعیت بیرونی نیست؛ گاهی انسان چیزی را درباره‌ی خودش می‌بیند، اما ذهنبرای محافظت از او مقاومت می‌کند.

چون تغییر فقط تغییر رفتار نیست؛ تغییر یعنی خداحافظی با بخشی از هویتی که سال‌ها با آن زندگی کرده‌ایم.

به همین دلیل سیستم روانی گاهی ترجیح می‌دهد دردِ آشنای گذشته را تحمل کند تا با آزادیِ ناشناخته روبه‌رو شود.

در نگاه عرفانی ایرانی، این تصویر لحظه‌ی ایستادن سالک پشتِ پرده است.

سالک حقیقت را دیده، اما هنوز از نفسِ قدیمی خود جدا نشده است.

کاشی‌های ایرانی اطراف سر، مانند قصر باشکوهی هستند که انسان خودش ساخته؛ قصری زیبا اما محدود. شکستن این دیوار آسان نیست، چون انسان فقط از زندان فرار نمی‌کند؛ گاهی باید از خانه‌ای بیرون بیاید که خودشبا عشق ساخته است.

در زندگی روزمره، این تصویر می‌تواند داستان انسانی باشد که می‌داند باید تغییر کند.

می‌داند رابطه‌ای دیگر او را رشد نمی‌دهد،
می‌داند مسیر کاری‌اش دیگر با روحش هماهنگ نیست،
می‌داند عادتی قدیمی او را محدود کرده است.

اما هر بار که به سمت تغییر حرکت می‌کند، ذهنش دلایل تازه‌ای برای ماندن پیدا می‌کند.

«الان وقتش نیست.»
«شاید اوضاع بهتر شود.»
«شاید همین کافی باشد.»

این همان لحظه‌ای است که دست‌های درون، دوباره قطعات گذشته را سر جای خود می‌گذارند.

در پایان، این تصویر درباره‌ی شکست نیست؛ درباره‌ی آخرین مقاومت قبل از تولد دوباره است.

ذهن انسان مانند این صفحه‌ی شکسته است؛ پر از قطعاتی که زمانی یک تصویر کامل ساخته بودند. اما گاهی برایدیدن حقیقت جدید، لازم است بپذیریم که تصویر قدیمی دیگر قابل بازسازی نیست.

انکار، آخرین نگهبانِ دروازه‌ی تحول است.

و زمانی که انسان دست از چسبیدن به قطعات شکسته بردارد، همان صفحه‌ای که زمانی دیوار بود، تبدیل بهپنجره‌ای برای دیدن جهان تازه خواهد شد.